Όταν νιώθεις μια ενόχληση ή θέλεις να μάθεις για μια θεραπεία, είναι εύκολο να ψάξεις στο διαδίκτυο. Θα βρεις χρήσιμες πληροφορίες, αλλά και αναρτήσεις που είναι παλιές, ελλιπείς, παραπλανητικές ή έχουν εμπορικό σκοπό. Πριν πιστέψεις ή κοινοποιήσεις κάτι, κάνε έναν σύντομο έλεγχο.
🌐 Τι είναι ο ψηφιακός γραμματισμός υγείας;
Είναι η ικανότητα να αναζητάς, να βρίσκεις, να κατανοείς και να αξιολογείς πληροφορίες υγείας από ηλεκτρονικές πηγές, και να χρησιμοποιείς όσα έμαθες όταν παίρνεις μια απόφαση [1][2].
Δεν χρειάζεται να γίνεις ειδικός στην επιστημονική έρευνα. Χρειάζεται να αναρωτηθείς ποιος δημοσίευσε την πληροφορία, σε τι στοιχεία βασίζεται και για ποιον σκοπό δημοσιεύτηκε.
Σε μια υγειονομική κρίση, η υπερβολική πληθώρα πληροφοριών — σωστών αλλά και λανθασμένων — μπορεί να δυσκολέψει τον εντοπισμό αξιόπιστης ενημέρωσης. Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας χρησιμοποιεί για αυτό το φαινόμενο τον όρο «infodemic» [5].
🔎 Οι τρεις ερωτήσεις πριν πιστέψεις μια πληροφορία
1. Ποιος το λέει και ποιος το έχει ελέγξει;
- Αναγράφεται ο συντάκτης ή ο οργανισμός που ευθύνεται για το περιεχόμενο;
- Υπάρχουν στοιχεία επικοινωνίας και πληροφορίες για το ποιος χρηματοδοτεί τη σελίδα;
- Αναφέρεται αν το κείμενο ελέγχθηκε από επαγγελματία υγείας και ποιος έκανε τον έλεγχο;
Μια κυβερνητική ή πανεπιστημιακή ιστοσελίδα μπορεί να είναι καλό σημείο εκκίνησης. Όμως το όνομα, ο σχεδιασμός ή η κατάληξη της διεύθυνσης — όπως .gov ή .edu — δεν αρκεί από μόνο του για να αποδείξει ότι κάθε πληροφορία είναι σωστή [3].
2. Σε ποια στοιχεία βασίζεται και πότε ενημερώθηκε;
- Υπάρχουν σύνδεσμοι προς συγκεκριμένες μελέτες, οδηγίες ή επίσημες πηγές;
- Αναγράφεται πότε δημοσιεύτηκε ή αναθεωρήθηκε το κείμενο;
- Εξηγούνται οι αβεβαιότητες ή παρουσιάζεται ο ισχυρισμός ως βεβαιότητα;
Μια προσωπική εμπειρία μπορεί να είναι αληθινή για το άτομο που την περιγράφει, αλλά δεν αποδεικνύει ότι μια θεραπεία λειτουργεί για όλους. Οι πηγές, η ημερομηνία και ο τρόπος παρουσίασης της πληροφορίας είναι χρήσιμα στοιχεία για τον έλεγχό της [3][4].
3. Γιατί δημοσιεύτηκε; Προσπαθεί να σου πουλήσει κάτι;
- Είναι οι διαφημίσεις ξεκάθαρα σημειωμένες;
- Καταλήγει το άρθρο σε αγορά συγκεκριμένου προϊόντος ή υπηρεσίας;
- Υπόσχεται «θαυματουργή θεραπεία», γρήγορο αποτέλεσμα ή κάτι που «οι γιατροί δεν θέλουν να ξέρεις»;
Αν η σελίδα έχει εμπορικό συμφέρον, αυτό δεν σημαίνει αυτόματα ότι όλα όσα γράφει είναι λανθασμένα. Είναι όμως λόγος να ελέγξεις προσεκτικά τις πηγές και να συγκρίνεις τον ισχυρισμό με ανεξάρτητη ενημέρωση [3].
🚩 Σημάδια που χρειάζονται προσοχή
- ❌ Υπόσχεται οριστική θεραπεία ή εγγυημένο αποτέλεσμα.
- ❌ Παρουσιάζει το «φυσικό» ως απόδειξη ότι ένα προϊόν είναι ασφαλές.
- ❌ Βασίζεται μόνο σε προσωπικές μαρτυρίες, χωρίς να παραπέμπει σε στοιχεία.
- ❌ Σε πιέζει να αγοράσεις, να κοινοποιήσεις ή να δράσεις αμέσως.
- ❌ Δεν αναφέρει συντάκτη, πηγές ή ημερομηνία.
🩺 Πού να ξεκινήσεις την αναζήτησή σου
Για γενικές πληροφορίες υγείας, ξεκίνα από αξιόπιστους οργανισμούς υγείας και σύγκρινε περισσότερες από μία πηγές. Για πληροφορίες σχετικά με φάρμακα στην Κύπρο, μπορείς να αναζητήσεις προϊόντα στις Φαρμακευτικές Υπηρεσίες Κύπρου [6]. Ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Φαρμάκων (EMA) παρέχει πληροφορίες για τα φάρμακα που αξιολογεί [7].
Αν δεν είσαι βέβαιος για έναν ισχυρισμό, μην τον κοινοποιήσεις ως γεγονός. Αν αφορά τη διάγνωση ή τη θεραπεία σου, συζήτησέ τον με τον γιατρό ή τον φαρμακοποιό σου. Μην ξεκινήσεις, σταματήσεις ή αλλάξεις θεραπεία μόνο με βάση μια ανάρτηση στο διαδίκτυο.
🗣️ Έλεγχος κατανόησης
Ένας φίλος βρίσκει στο διαδίκτυο ένα βότανο που «εξαφανίζει τον διαβήτη» και ένας συγγενής διαβάζει σε forum ότι ένα συνταγογραφημένο φάρμακο είναι επικίνδυνο.
Ποιες τρεις ερωτήσεις θα τους πρότεινες να κάνουν πριν παραγγείλουν το βότανο ή αλλάξουν τη θεραπεία τους;
Σκέψου: Ποιος το λέει; Σε ποια στοιχεία βασίζεται και πότε ενημερώθηκε; Προσπαθεί κάποιος να πουλήσει κάτι; Αν η πληροφορία αφορά θεραπεία, η επόμενη κίνηση είναι να ρωτήσουν γιατρό ή φαρμακοποιό.
📓 Κάνε το πράξη σήμερα
Γράψε στο Προσωπικό σου Ημερολόγιο Υγείας μία ερώτηση που σε απασχολεί και έχεις ψάξει στο διαδίκτυο. Πάρε την μαζί σου στο επόμενο ραντεβού και ζήτησε από τον γιατρό σου να σου απαντήσει με απλά λόγια.
Δοκίμασε και τα σενάρια «Μπορείς να αξιολογήσεις μια πληροφορία υγείας online;».
📚 Πηγές
- Norman CD, Skinner HA. eHealth Literacy: Essential Skills for Consumer Health in a Networked World. Journal of Medical Internet Research, 2006.
- Sørensen K, et al. Measuring health literacy in populations: illuminating the design and development process of the European Health Literacy Survey Questionnaire (HLS-EU-Q). BMC Public Health, 2013.
- U.S. National Library of Medicine, MedlinePlus. Evaluating Health Information.
- U.S. National Library of Medicine, MedlinePlus. Checklist: Evaluating Internet Health Information.
- World Health Organization. Infodemic.
- Φαρμακευτικές Υπηρεσίες Κύπρου. Αναζήτηση φαρμακευτικών προϊόντων ανθρώπινης χρήσης.
- European Medicines Agency. Medicines.
🔍 Έλεγχος πηγών: 24 Σεπτεμβρίου 2026
⚕️ Επιστημονική επιμέλεια: Εκκρεμεί — να συμπληρωθεί μετά από πραγματικό έλεγχο.